![140th Anniversary logo](/sites/default/files/styles/scale_900/public/2024-01/anniversary-red_8.jpg?itok=zP9Sr0R2)
Dathlu 140 mlynedd o ragoriaeth academaidd ac effaith fyd-eang 欧美性爱片
Yn 2024, bydd Prifysgol 欧美性爱片 yn nodi 140 mlynedd ers ei sefydlu, gan ddathlu cant a deugain o flynyddoedd o ragoriaeth academaidd, ymchwil arloesol a phrofiadau gwych i fyfyrwyr.
Ymunwch 芒 ni wrth i ni ailedrych ar yr etifeddiaeth a ddechreuodd ym 1884, a cadwch lygad ar y dudalen hon gan mai yma byddwn yn rhannu newyddion am ddigwyddiadau difyr, a straeon calonogol wrth i ni ddathlu'r garreg filltir fawr hon.
Y Dechreuadau
Ar ddechrau'r 1880au gorymdeithiodd torf o dair mil o ffermwyr, chwarelwyr a'u teuluoedd i lawr Stryd Fawr 欧美性爱片 i fynnu addysg uwch.听 Codwyd 拢1,200 ganddynt i drawsnewid hen dafarn y goets fawr, y Penrhyn Arms, i fod yn Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, fel yr adwaenid y sefydliad bryd hynny.
Agorodd y Brifysgol ei drysau ar 18 Hydref 1884 i 58 o fyfyrwyr, gyda deg aelod o staff. Cyflwynwyd graddau i fyfyrwyr i ddechrau gan Brifysgol Llundain tan 1893, pan ddaeth 欧美性爱片 yn un o dri choleg cyfansoddol gwreiddiol Prifysgol Cymru.
Merch oedd y cyntaf i gofrestru.听 Roedd Mary Ellen Williams yn ferch gyffredin, nid o gefndir cyfoethog a dylanwad fel y byddech chi'n ei ddisgwyl.听 Merch leol oedd hi, merch i groser. Roedd myfyrwyr benywaidd yn draean o鈥檙 myfyrwyr yn y blynyddoedd cynnar - a oedd yn anarferol yn y cyfnod.听听
Un o'r merched cyntaf yn y Brifysgol oedd Margaret Verney o Blas Rhianfa ar Ynys Mon.听 Byddai merched yn gwneud cyfraniad mawr at dwf addysg prifysgol yng Nghymru.听
Ym 1903, rhoddodd cyngor dinas 欧美性爱片 lain 10 erw o dir yn edrych dros y ddinas ar gyfer adeiladu adeilad prifysgol newydd, mwy.听 听Lewis D Jones (Llew Tegid), prifathro lleol, a arweiniodd yr ymdrechion codi arian ar draws Gwynedd a M么n i helpu ariannu鈥檙 adeilad newydd.听 Cyfrannodd miloedd o ffermwyr, chwarelwyr a phobl leol at y nod o godi 拢120,000. 听
Gosodwyd y garreg sylfaen ym 1907, a phedair blynedd yn ddiweddarach, ym 1911, agorwyd y prif adeilad trwy ymweliad Brenhinol.
Hanes Prifysgol 欧美性爱片 ar Ffilm
Trwy gydol y flwyddyn hon o ddathliadau, bydd y brifysgol yn lansio cyfres o 6 ffilm sy鈥檔 adrodd hanes difyr 欧美性爱片.听 Ymunwch 芒 Gari Wynn, yr hanesydd a鈥檙 g诺r busnes lleol, wrth iddo fynd 芒 ni ar daith o amgylch y campws a dinas 欧美性爱片, a chael gweld arddangosiad o rai o gasgliadau arbennig Adran Archifau Prifysgol 欧美性爱片.
00:00:01
Dyma Brifysgol 欧美性爱片. Prifysgol 芒 thros 10,000 o fyfyrwyr, nid yn unig o Gymru, ond o bedwar ban byd.
听
00:00:04
Ymunwch 芒 ni yn y ffilm fer hon i glywed sut y daeth y brifysgol i fod. Mae stori dechreuad Prifysgol 欧美性爱片 yn hudolus. Lowri ydw i, a dwi鈥檔 astudio Astudiaethau Plentyndod ac Ieuenctid yma ym Mhrifysgol 欧美性爱片. Dyma'r gyntaf mewn cyfres o chwe
00:00:34
ffilm sy'n archwilio hanes Prifysgol 欧美性爱片. 听Yma i fynd 芒 ni ar daith hynod ddiddorol mae Gari Wyn, hanesydd lleol, dyn busnes ac un a raddiodd o Ysgol Hanes Prifysgol 欧美性爱片. Helo Gari, felly be ydi'r stori heddiw i mynd ymlaen hefo ni. Wel,鈥榙a ni鈥檔 dechrau yn y dechrau. Sefydlu鈥檙 coleg cyntaf yn 1884 a gwireddu鈥檙 freuddwyd yma yn lle 鈥榙a ni鈥檔 sefyll r诺an yn y cwad yn 1911.
00:00:59
Uwch ben y twr draw acw mae gennym ni ffigyrau pwysig yn hanes Cymru. O'r ochor yma. O鈥檙 ochr yma 鈥榙a ni ddim ond yn gweld Llywelyn ap Gruffudd ac yna Dewi Sant. Ond ar yr ochor arall mae Owain Glyn Dwr a mae Owain Gwynedd
00:01:11
dau dywysog cyntaf Cymru ac Owain Glynd诺r ydi鈥檙 dyn greodd y freuddwyd yma achos holl syniad Owain Glynd诺r oedd Dyma chi ddechreuad cenedlaetholdeb Cymreig,
00:01:24
eglwys ddatgysylltiedig a hefyd Senedd annibynnol ac efallai, efallai yn fwy perthnasol i ni yn sefyll yma yn cwad y Brifysgol newydd, Prifysgol
00:01:36
annibynnol. Felly byddaihynny wedi cymryd pedwar can mlynedd i gael ei hun yn barod? Yn union, pedwar can mlynedd cyn i鈥檙 holl beth ddigwydd ac wedyn pobl ym Mangor, pobl busnes lleol, pobl hefo gweledigaeth yn sicrhau cael y gwesty gan y teulu Penrhyn ac
00:01:51
wedyn newid y gwesty i fod yn goleg annibynnol hefo adrannau gwahanol ac un hefo llyfrgell. Wedyn cam wrth gam, yn mynd o 1884, a (David) Lloyd George yn dod i mewn i鈥檙 stori yn 1890 a sawl person unigol arall ym Mangor yn
00:02:08 helpu i greu'r adeilad gwych yma a godwyd rhwng 1907 ac 1911, a hynny wedi ei fodelu ar golegau Lloegr Balliol a Choleg Yr Iesu yn fwy arbennig. Bysa ni鈥檔 gallu dweud bod hwn yn enghraifft gyntaf o ariannu torfol o鈥檙 adeg yna...Mae hynny鈥檔 berffaith wir Lowri.
00:02:29
Y gwir amdani ydi oedd yna drawstoriad o gymdeithas. Oedd gennych chi鈥檙 chwarelwyr tlawd, yr amaethwyr tlawd, unigolion amlwg iawn 鈥 pob math o bobl i gyd hefo un nod sef gwireddu鈥檙 freuddwyd o greu鈥檙 brifysgol gyntaf oedd gynna ni yng Ngogledd Cymru a a gwneud hynny yn y pen draw a gwneud hynny yn y pen draw ar 么l wythnosau a
00:02:49
misoedd o gasglu arian. Dechrau hefo 1200 o chwarelwyr tlawd oedd wedi cyfrannu tuag at yr holl broses a wedyn erbyn -amser agor y gwesty mawr yma a鈥檌 droi o鈥檔 brifysgol fodern, a hynny ym mis Hydref 1884, rydym yn ffeindio
00:03:08
eu bod wedi casglu 拢35,000! Wedyn, ar hyd stryd fawr 欧美性爱片, sef y stryd hiraf yng Ngogledd Cymru, y stryd fawr hiraf yng Nghymru i gyd. dwy filltir bron iawn o un pen i鈥檙 llall, roedd prosesiwn enfawr o bobl. Tair mil o bobl yr ardal yn dod ac yn clodfori'r digwyddiad mawr yma a hynny wrth gwrs yn
00:03:29
tanio鈥檙 freuddwyd fawr o ddechreuad y brifysgol ti鈥檔 rhan ohoni heddiw. A faint o fyfyrwyr oedd yn y brifysgol ar. Yr adeg yna? Wel y cofrestru cyntaf yn y flwyddyn gyntaf, 58 o fyfyrwyr, ond beth sy鈥檔 hynod o arloesol
00:03:44
ydi bod 19 o rheini yn ferched ac roedd hynny鈥檔 hollol ddieithr yn hanes prifysgolion Cymru felly roedd 欧美性爱片 ar flaen y gad o safbwynt addysg merched hefyd. Felly Gari, ydynni鈥檔 gwybod rhywbeth am y merched cyntaf a raddiodd yma ym Mhrifysgol 欧美性爱片?
00:04:00
Mae gennym ni lot o wybodaeth amdanyn nhw Lowri. Roedd sawl un yn gymeriadau difyr iawn ond efallai鈥檙 pwysicaf ohonynt i gyd yw dynes o鈥檙 enw Margaret Mary Verney, hi鈥檔 aelod
00:04:11
amlwg o deulu Plas Rhianfa ar Ynys M么n a鈥檙 ferch gyntaf i raddio ymysg merched cyntaf 欧美性爱片. Hefyd wedyn yn dod yn aelod o Gyngor y Brifysgol ac efallai鈥檔 bwysicach na dim, yn cyfrannu tuag at addysg merched trwy Brydain, rhywbeth doedd merched ddim yn gwneud yn ystod y cyfnod yna
00:04:32
a dod yn aelod o鈥檙 pwyllgor oedd yn datblygu Prifysgol Cymru. 听Felly mae cyfraniad Margaret Verneyyn gyfraniad allweddol pwysig yn hanes addysg yng Nghymru a hyd yn oed
00:04:42
yn hanes addysg ym Mhrydain hefyd. Felly Shan, allwch chi ddweud rhywbeth am brifathro cyntaf a鈥檙 athrawon cyntaf yma ym Mhrifysgol 欧美性爱片? Pwy oedd y cyntaf i ddysgu yma? Harry Reichel oedd y prifathro cyntaf. Gwyddel o dras
00:04:57
Almaeneg chwaraeodd ran allweddol yn datblygu鈥檙 brifysgol am bron i hanner canrif ac fe ddysgodd Cymraeg yn rhugl. 听 Mi ddechreuodd o adrannau hollol chwyldroadol yn y byd addysg ar y pryd 鈥 adran
00:05:14
coedwigaeth, adran clasuron, ac efallai yn fwy arbennig na dim, yr adran amaethyddiaeth - y cyntaf un ym Mhrydain yma ar gyrion 欧美性爱片.
00:05:24
Doedd o erioed wedi digwydd mewn Prifysgol o鈥檙 blaen ac roedd o hefyd yn ddyn oedd yn tynnu pobl alluog o鈥檌
gwmpas o. Yn enwedig yr athrawon newydd
00:05:35
Syr Henry Jones, un o athronwyr mwyaf yn hanes athroniaeth y brifysgol ac yna nes ymlaen roedd Syr John Morris Jones. 听Heb Syr John Morris Jones ddaeth yn athro yma ychydig o flynyddoedd wedyn, o dan arweiniad Reichel,
00:05:53
fysa gennym ni ddim gramadeg Cymraeg heddiw yma. Fysa na ddim patrwm o orgraff a sylfaen i addysgu'r Gymraeg mewn prifysgolion ddim wedi cael ei gosod oni bai am Harry Reichel.听Felly oedd popeth yn tyfu,
00:06:07
ond o ble oedd y cyllid a鈥檙 arian yn dod? Unwaith eto oedd y gymdeithas yn dod at ei gilydd, ychydig iawn o鈥檙 arian oedd yn dod o鈥檙 tu allan. Mi roedd pobl fel William Rathbone o Lerpwl yn hel pobl at ei gilydd ac roedd
00:06:21
adeiladwyr o Lerpwl fel y teulu Clwyd a鈥檙 teulu Roberts i gyd yn rhoi arian tuag at ddyfodol y coleg ac i feithrin adrannau newydd. Mewn dim o amser
00:06:31
roedd pobl yn cael parch newydd tuag at y ddinas oherwydd yr holl waith oedd 欧美性爱片 yn wneud ir byd addysg. ac mi ddaru鈥檙 Caernarfon and Denbigh gyfeirio at Fangor yn y cyfnod yma fel: 鈥楾he Athens of Wales!鈥 Diolch Gari, ffordd wych i orffen y bennod gyntaf.
00:06:49
Dilynwch ran nesaf y stori hynod ddiddorol hon drwy ymuno 芒 ni yn rhan dau 鈥 Gweledigaeth 1884 鈥 Twf y brifysgol a鈥檌 hadeiladau. Gweledigaeth 1884 鈥 Twf y Brifysgol a鈥檌 hadeiladau.
Rhan Dau - Gweledigaeth 1884
00:00:01,600 --> 00:00:10,330
Dyma Prifysgol 欧美性爱片. Un o'r prifysgolion gyntaf i'w adeiladu yn Nghymru a bellach yn y pump uchaf yn y Deyrnas Unedig.
00:00:10,720 --> 00:00:15,400
Lowri ydw i a dwi'n astudio a symud a plentyndod ieuenctid ym Mhrifysgol 欧美性爱片.
00:00:15,730 --> 00:00:20,080
Dyma'r ail allan o Chwech ffilm sydd yn edrych i fewn i hanes Prifysgol 欧美性爱片.
00:00:20,410 --> 00:00:26,979
Felly Gary dywedwch i ni'r cam nesaf o'r stori hyn. Wel ar 么l i'r coleg sefydlu ei hun draw yn fan acw
00:00:26,980 --> 00:00:31,840
drosodd milltir i'r dwyrain yn Porth Penrhyn yn y Gwesty Penrhyn,
00:00:32,080 --> 00:00:37,209
mi roedd dechrau galw am fwy o addysg i bobl y cylch ac angen prifysgol newydd
00:00:37,210 --> 00:00:40,810
i Ogledd Cymru. Wedyn mae Lloyd George yn dod i mewn i'r stori achos yn 1890
00:00:40,810 --> 00:00:49,510
mae Lloyd George yn dod yn Brif Weinidog yr Amgueddfa Genedlaethol yn cael ei adeiladu ac yn anelu at godi'r adeilad gwych yma yn y flwyddyn
00:00:49,510 --> 00:00:56,379
1911 ac i wneud hynny oedd angen cant a hanner o filoedd rhywbeth tebyg i dri chan miliwn heddiw ma
00:00:56,380 --> 00:01:05,190
Fyswn i'n ddweud Lowri. Felly Gari lle gafon nhw'r arian i adeiladu'r prifysgol newydd?
00:01:05,190 --> 00:01:11,909
Wel mi aeth pobl fatha Lloyd George a William Rathbone ati i sefydlu Pwyllgor Codi Arian a phenodi dyn o'r enw
00:01:11,910 --> 00:01:19,080
Llew Tegid oedd yn brifathro lleol yn Ysgol y Garth a'i swydd newydd o oedd y casglu'r
00:01:19,080 --> 00:01:26,069
arian ag perswadio bobl i gyfrannu tuag at godi yr adeilad gwych yma oedd yn mynd i fod yn hollol
00:01:26,070 --> 00:01:32,370
wahanol adeilad i'r hen goleg a dechrau ar y gwaith hwnnw yn 1907 a'r garreg yma,
00:01:32,370 --> 00:01:41,040
sef y garreg sylfaen gwreiddiol yn cael ei dadlennu gan y Brenin Edward y Seithfed y cwmni lleol yr enw Cwmni Watkin Jones yn gwmni enwog y Mangor.
00:01:41,040 --> 00:01:44,879
yn gyfrifol am wneud y gwaith cynnar a hefyd o dan y garreg,
00:01:44,880 --> 00:01:52,560
welwch chi garreg i goffhau Henry Hare sef y pensaer arbennig unigryw hwnnw oedd mor enwog yn Lloegar am i adeiladau
00:01:52,560 --> 00:01:59,310
yn Rhydychen a Chaergrawnt a llefydd felly a mae ei garreg o yn fama hefyd yn atgoffa ni am y diwrnod yna yn 1907
00:01:59,310 --> 00:02:06,510
ac ym mhen pedair blynedd oedd yr adeilad ysblennydd yma wedi agor. Felly Gari da ni yn llyfrgell Shankland
00:02:06,510 --> 00:02:14,819
rwan. Lle yn union gafodd y Brifysgol yr holl arian a defnyddiau i allu gwneud yr adeilad yma? Wel mae'r stori yma'n hollol unigryw.
00:02:14,820 --> 00:02:22,139
Y dyn gafodd ei benodi i greu y llyfrgell, cyntaf un o gasgliad enfawr o lyfrau mwy a gwerthfawr
00:02:22,140 --> 00:02:28,950
a prin oedd gan Cymru yn ei bodolaeth oedd Thomas Shankland ac oedd angen adeilad oedd yn
00:02:28,950 --> 00:02:36,090
cyd fynd yn urddasol hefo'r holl hanes yna ag wedyn mi ddaru na ddyn or enw Owen Owens,
00:02:36,390 --> 00:02:46,230
perchennog siop fawr yn Llundain ac yn Lerpwl a ty haf ganddo yn Penmaenmawr yn wreiddiol o Machynlleth a fo dalodd am y paneli derw gwych.
00:02:46,230 --> 00:02:56,460
yma sydd wedi dod o Awstria yr adeilad ei hun y strwythur, wedi cael ei adeiladu ar arian cymdeithas y brethynwyr,
00:02:56,790 --> 00:03:04,439
sef y Royal Drapers' Society, does yna ddim adeilad tebyg iddo yn y coleg yma
00:03:04,440 --> 00:03:07,980
a dros am adeilad tebyg iddo fo yng Ngogledd Cymru os fyswn i'n bod yn fanwl gywir.
00:03:11,280 --> 00:03:16,710
Oce ta Gari da ni rwan yn y neuadd dwi'n siwr bod ganddo chi lot o hanes am yr ystafell yma.
00:03:17,340 --> 00:03:20,960
Beth ydi'r prif hanes yn fan hyn? Wel, mae rhaid i ni gofio
00:03:20,970 --> 00:03:26,280
Mae John Pritchard Jones o boced ei hun. Mab ffarm o ardal lle ti'n dod ohoni
00:03:26,280 --> 00:03:32,129
hi yn wreiddiol Lowri wedi talu bron i bymtheg mil o bunnoedd a hynny oherwydd bod Lloyd George wedi gofyn iddo
00:03:32,130 --> 00:03:40,530
wneud hynny oherwydd roedd nhw'n teimlo bod rhaid cael neuadd wych urddasol enfawr fel hyn a
00:03:40,530 --> 00:03:44,730
roedd hi'n arloesol yn ei chyfnod oherwydd nid yn unig oedd hi'n dal 1500 o bobl,
00:03:45,030 --> 00:03:54,240
ond hefyd wyt ti'n mae yna bob math o nodweddion cynnar, newydd, modern yma yn arbennig felly y goleuadau ma achos mae'r goleuadau yma
00:03:54,480 --> 00:04:03,180
yn cael eu galw yn Electroliers a be ydi hynny yn y pen draw ydi'r canhwyllyr cyntaf ym Mhrydain yn gweithio hefo trydan a fel ti'n gweld
00:04:03,180 --> 00:04:11,489
mae yna urddas arbennig y paneli y paneli derw yma wedi dod, y rhan fwyaf o Awstria a ffenestri arbennig a'r bleindiau arbennig.
00:04:11,490 --> 00:04:18,540
Mae bob dim wedi cael i'w bwyso a mesur gan y pensaer Henry Hare.
00:04:19,030 --> 00:04:25,500
Dwi'n ym meddwl fod yna neuadd fawr mwy urddasol na hon ym Mhrydain i gyd. Da ni'n lwcus iawn yma ym Mangor felly! Gwir!
00:04:26,500 --> 00:04:30,219
Diolch yn fawr iawn Gari mae'n rhoi persbectif gwahanol ar yr adeiladau
00:04:30,220 --> 00:04:36,670
mae myfyrwyr yn cerdded drwyddyn nhw bob un dydd bob un dydd. Ymunwch a ni eto nesa i ddarganfod mwy am hanes Prifysgol 欧美性爱片.
Rhan Tri: Y Bobl Alweddol
00:00:02,340 --> 00:00:06,150
Lowri ydw i, ac ymunwch 芒 ni heddiw am hanes Prifysgol 欧美性爱片,
00:00:06,450 --> 00:00:13,260
ac hefyd i ddysgu am yr holl bobl bwysig oedd yn rhan or daith. Felly Gari, 'da ni yn mynwent Glanadda.
00:00:13,860 --> 00:00:19,169
Pan 'da ni'n fan hyn heddiw? 'Da ni reit yng nghanol yr hen fynwent ac yn canol yr ynys yma o feddau.
00:00:19,170 --> 00:00:23,760
Mae na amryw o bobl allweddol iawn yn hanes sefydlu y Brifysgol.
00:00:23,760 --> 00:00:26,790
Mae gennych chi Henry Lewis, Maer 欧美性爱片.
00:00:26,790 --> 00:00:30,359
Mae gennych chi Llew Tegid, oedd yn trefnu'r arian ond yn fama
00:00:30,360 --> 00:00:34,380
mae na un o rai pwysica un, sef William Cadwaladr Davies
00:00:35,310 --> 00:00:39,600
oedd wedi priodi cantores enwog yn Llundain
00:00:39,810 --> 00:00:46,710
sef Mary Davies, ond mae o'n bwysig i ni yma ym Mangor oherwydd fo oedd yr ysgrifennydd cyntaf a hefyd fo
00:00:46,980 --> 00:00:54,450
oedd y cofrestrydd cyntaf 欧美性爱片 ac am y blynyddoedd yna mi fuodd o'n allweddol iawn
00:00:54,450 --> 00:01:00,299
yn hanes datblygu corff Prifysgol Cymru a mae rhai o'i gyd weithwyr o a bobl oedd
00:01:00,300 --> 00:01:04,710
yn allweddol yn y stori yma i gyd yn gorwedd yn y cylch yma yng nghanol Glanadda.
00:01:05,040 --> 00:01:13,660
Felly Gari 'da ni'n y fan yma rwan wrth ymyl bedd Syr Isambard Owen pam 'da ni'n fan hyn? Mae hwn eto yn ddyn allweddol bwysig oedd yn cydweithio hefo'r
00:01:13,830 --> 00:01:20,250
pensaer Syr Henry Hare ac yn un o'r bobl oedd yn gwneud y penderfyniadau mawr wrth ddatblygu'r coleg ar y bryn.
00:01:20,500 --> 00:01:25,889
Roedd o hefyd wedi cael ei enw gan Isambard Kingdom Brunel oherwydd oedd ei
00:01:25,890 --> 00:01:32,640
dad o yn beiriannydd ar lein y GWR ac mi roedd yn allweddol hefyd
00:01:32,640 --> 00:01:37,200
mewn hanes prifysgolion Prydain hefyd hyd yn oed ym Mharis yn Durham,
00:01:37,200 --> 00:01:44,160
Llundain a Paris ac yn Gymro amlwg iawn iawn yn Llundain ac yn feddyg o fri oedd yn un o ddynion pwysica yn hanes Cymru.
00:01:44,400 --> 00:01:47,880
Ond dydi o ddim wedi cael gymaint o sylw a mae o'n ei haeddu mewn gwirionedd.
00:01:50,060 --> 00:01:53,300
Felly Gari 'da ni tu allan i Neuadd Reichel.
00:01:53,630 --> 00:01:58,220
Ydw i yn iawn i ddweud oedd o wedi cael ei enwi ar 么l prifathro cyntaf Prifysgol 欧美性爱片?
00:01:58,220 --> 00:02:03,500
Ydi mae hynny'n berffaith wir ac roedd Syr Harry Reichel yn ddyn mor bwysig yn hanes addysg yng Nghymru,
00:02:04,010 --> 00:02:12,049
ac wedi ychydig flynyddoedd ar 么l iddo farw, codi yr adeilad yma sydd yn union yr un patrwm a Neuadd Gymraeg yn Pantycelyn yn Aberystwyth
00:02:12,050 --> 00:02:19,130
ac yr union nyr un pensaer yn 么l pob tebyg. Oedd Harry Reichel yn ddyn wnaeth adael gymaint o ddylanwad ar addysg yng Nghymru.
00:02:19,430 --> 00:02:21,319
Nid yn unig fel prifathro coleg,
00:02:21,320 --> 00:02:28,790
ond ei ran o ym Mhrifysgol Cymru ac yn natblygiad y corff hwnnw ac yn gwneud yn si诺r trwy amser bod yna bobl dda o i gwmpas o.
00:02:29,060 --> 00:02:35,810
A rheiny rhan fwyaf o'r amser yn Gymry hefyd yn y cyfnod yma. Pobl fel Syr Henry Jones a Syr John Morris
00:02:35,810 --> 00:02:42,440
Jones yn cydweithio hefo pobl fel Isambard Owen a hyn a llall ac yn dysgu Cymraeg
00:02:42,440 --> 00:02:50,089
ei hun ac yn gadael ei stamp ar Fangor cyn i'r brifysgol dyfu i fod yn fwy eang dros Prydain a dros
00:02:50,090 --> 00:02:55,879
Ewrop i gyd. Yn ystod yr un cyfnod aeth Syr John Edward Lloyd yn gofrestrydd ar y coleg.
00:02:55,880 --> 00:03:00,890
Mi gyhoeddodd o ymchwil a chyfrolau nodedig am hanes Cymru a hyd heddiw
00:03:00,890 --> 00:03:07,880
mae ei waith o ar yr Oesoedd Canol ac ar hanes Owain Glynd诺r yn benodol yn cael ei gyfri fel y prif ffynhonnell
00:03:08,180 --> 00:03:14,809
ar hanes Cymru yn ystod y cyfnod hwnnw. Oedd yna wraig amlwg arall yn hanes y coleg hefyd yn y cyfnod yma,
00:03:14,810 --> 00:03:22,670
sef Mary Rathbone. Roedd hi yn aelod o deulu enwog y Rathbones o Lerpwl ac mi gafodd hi ei magu yn
00:03:22,670 --> 00:03:27,620
Llandegfan. Oedd hi yn perthyn i William Rathbone a helpodd sefydlu'r Brifysgol?
00:03:27,860 --> 00:03:35,390
Nathon ni siarad amdano fo mewn ffilm gynharach yn do? Do wyt ti yn hollol iawn. Roedd hi yn aelod o'r teulu dylanwadol yma,
00:03:35,660 --> 00:03:44,059
ac mi roedd Mary yn aelod o Gyngor y Brifysgol ac yn noddwr hael i bob achos oedd yn ymwneud efo addysg merched ond efallai
00:03:44,060 --> 00:03:47,840
roedd hi yn cael ei chofio yma ym Mangor yn fwy na ddim byd oherwydd y ffaith ei bod hi wedi
00:03:47,840 --> 00:03:53,660
sefyll mor amlwg dros yr hawl i ferched gael neuaddau preswyl oedd yn annibynnol.
00:03:54,230 --> 00:03:56,000
Felly oedd yna neuadd i ferched?
00:03:56,270 --> 00:04:04,040
Wel, fe roedd yna neuadd i ferched reit yn y dechrau, ond fe oedd yna dipyn o helynt ynghylch y peth; rhieni y myfyrwyr ifanc, rhai o'r merched yma yn
00:04:04,040 --> 00:04:09,020
dod i'r coleg yn un deg chwech oed cofiwch oedd ganddo chi drawstoriad o ferched rhwng un deg chwech a dau ddeg chwech oed,
00:04:09,860 --> 00:04:19,069
ond yn y diwedd yn 1893 mi gafwyd neuadd hollol swyddogol newydd o dan arweiniad y prifathro Harry Reichel
00:04:19,070 --> 00:04:28,100
a hynny yn yr adeilad sydd heddiw yn Rathbone, fuodd cynt yn Neuadd John Morris Jones, oedd ar yr adeg honno yn cael ei alw yn 'University Hall'
00:04:28,100 --> 00:04:37,010
a hon oedd un or neuaddau merched swyddogol cyntaf yng Nghymru ac er yr holl helynt fuodd a'r ffraeo ynghylch y peth,
00:04:37,280 --> 00:04:46,189
yn raddol mi sefydlwyd hynny a mi sefydlwydd mwy a mwy o hunan barch i addysg Merched. Waw, dwi'n siwr fysa pawb yn cytuno pa mor
00:04:46,190 --> 00:04:53,570
bell 'da ni wedi dod a pa mor bell yda ni rwan fel Prifysgol 欧美性爱片 i feddwl bod gennym ni neuaddau cymysg yn y Brifysgol rwan.
00:04:54,650 --> 00:05:03,170
Ymunwch 芒 ni y tro nesaf. Byddwn yn troi at hanes mwy diweddar ac yn darganfod sut y gwnaed y Brifysgol gofleidio dwyieithrwydd.
Rhan Pedwar - Y Saithdegau ym Mangor
0:02
Dyma Brifysgol 欧美性爱片. Prifysgol fyd eang ac ysbryd cyffredin yn sbardun iddi. Balchder yn y diwylliant Cymreig a hanes Cymru ac ymrwymiad cadarn i fod yn rhan o'r gymuned a meithrin cymunedau.
0:17
Felly Gari, 'da ni am edrych r诺an ar yr hanes mwyaf diweddar Prifysgol 欧美性爱片 a sut ddaeth o yn brifathro ar y coleg ac dechrau newydd mawr achos yn y cyfnod yna daeth y Llywodraeth allan hefo adroddiad Robbins Report oedd nhw yn ei galw hi. A beth oedd hwn yn neud oedd pwyso ar brifysgolion i ehangu prifysgolion i trio cael mwy a mwy o bobl i mewn i prifysgolion. Wedyn mewn cyfnod byr iawn,
0:42
mi fasa 欧美性爱片 yn mynd dair gwaith ei maint, ac mi roedd Charles Evans yn credwr mawr bod hyn yn beth iawn i wneud, ac wrth gwrs, mi roedd llawer iawn o fyfyrwyr Cymraeg yn dechrau gweld am y tro cyntaf un fod y ffigyrau'r Gymraeg yn gostwng, llai o bobl dim ond pymtheg y cant i fod yn onest o fyfyrwyr 欧美性爱片 yn yn gwneud eu pynciau ac yn Gymry Cymraeg erbyn canol erbyn dechrau'r saithdegau ac roedd effaith hyn yn si诺r o greu helynt yn y pen draw,
1:13
a jyst mater o amser oedd o nes bod yr yr holl densiwn yn troi yn ffrwgwd fawr. Felly 'da ni r诺an yn pontio a hefo ni rwan ydy Celt Jones, Llywydd presennol UMCB a dwi'n si诺r bod hynny yn dod 芒 llawer o atgofion yn 么l i chi? Wel mewn gwirionedd, mi ddechreuodd y cwbl hefo Cymdeithas y Cymric, a hynny yn ystod dechrau'r saith degau - cymdeithas lenyddol ddiwylliannol gymdeithasol yn trefnu bob math o ddigwyddiadau ar gyfer myfyrwyr Cymraeg oedd Cymdeithas y Cymric.
1:47
Ond fel oedd y twf yn digwydd i'r coleg a mwy a mwy o fyfyrwyr yn dod i mewn, roedd yna fwy o aflonyddwch ymysg y myfyrwyr Cymraeg,
a mi ddaru hyn wedyn arwain i deimlad bod rhaid gwneud rhywbeth am y peth, ac wedyn dyma na brotestiadau yn cael eu trefnu,
rali enfawr yn cael ei threfnu yn y cwad o flaen y Coleg, Dafydd Iwan yn dod yno ac ac yn areithio o flaen tair mil o bobl a hynny wedyn yn creu bwrlwm cymdeithasol yr ardal gwleidyddion a ballu yn dod i mewn ac yn 1976
2:19
wedyn o ganlyniad i r protestiadau a meddiannu darnau r coleg, mi daflwyd pedwar o fyfyrwyr allan! Mi ddigwyddodd dau brif brotest mewn gwirionedd un yn 1974 a'r llall wedyn pedair blynedd yn ddiweddarach yn 1978 ac erbyn 1976 wrth gwrs, mi roedd angen corff cryfach na'r Cymric, a dyna lle 'da ni'n dod i mewn i dy hanes di mewn gwirionedd yn de Celt?
3:04
Ie, ac felly beth ddaeth or aflonyddwch yna felly? Wel mewn gwirionedd, yr corff wyt ti yn llywydd arno fo heddiw ma fel Undeb Myfyrwyr Colegau 欧美性爱片 a hwnnw sydd yn dal hyd at heddiw yn gwarchod buddiannau'r Gymraeg ac yn ennill parch i fyfyrwyr am wneud safiad dros yr hyn oeddan nhw yn gredu oedd yn iawn, pobl ar y pryd
3:09
gan gynnwys y prifathro Charles Evans, a phobl felly yn credu bod isho gwasgu ar y myfyrwyr a pheidio cymryd dim sylw o'u hawliau nhw a'u barn nhw tuag at bethau gwleidyddol, a phethau'n ymwneud 芒'r Gymraeg. Ond yn y pen draw, dyma sut mae prifysgolion yn cyfrannu tuag at y meddwl gwleidyddol ar ar pethau da sydd gennym ni yng Nghymru heddiw.
3:32
Jest i ategu hynny fel Llywydd yr Undeb Myfyrwyr Cymraeg presennol, allai ddweud bod ffrwyth llafur chi wedi talu ffordd. Mae Prifysgol 欧美性爱片 yn cynnig y mwyaf o gyrsiau trwy gyfrwng y Gymraeg trwy Gymru gyfan. Mae'r darpariaeth cyfrwng Gymraeg y gorau fedrwch chi gael trwy Gymru. Felly yn sicr mae'r gwaith caled wedi talu ffordd. Diolch yn fawr, Gari a Celt.
4:03
Roedd y saith degau a'r wyth degau yn sicr yn gyfnod hynod ddiddorol yn hanes y brifysgol. Bu newidiadau mawr a gafodd ei arwain gan y myfyrwyr a'r staff. Mae'n ymddangos bod Prifysgol 欧美性爱片 wedi eu gwerthfawrogi ei gweledigaeth, ei dewrder a'i hysbryd arloesol erioed. Ymunwch 芒 mi y tro nesaf ar gyfer y ffilm olaf, ond un o'r gyfres.
Rhan 5 - Dylanwad Byd-eang Myfyrwyr 欧美性爱片
0:01
Dyma Brifysgol 欧美性爱片 lle mae 85% o'n hymchwil gyda'r gorau yn y byd neu yn cael ei ystyried yn rhagorol yn rhyngwladol. Ymunwch 芒 fi Lowri wrth i ni ddarganfod mwy am hanes Prifysgol 欧美性爱片 ac i ddysgu am y dylanwad mae myfyrwyr cynnar wedi cael. Felly, hefo pwy 'da ni'n dechrau heddiw? Wel, hefo Charles Eryl Wyn Williams. Oedd o'n ffisegydd a wnaeth raddio o Brifysgol 欧美性爱片 yn 1923. Aeth ymlaen adeg yr Ail Ryfel Byd i weithio ar electronig er mwyn ffiseg niwclear a hefyd wnaeth o weithio ar beiriannau enigma er mwyn nadu'r Natsiaid gyfathrebu. Felly dyn gwych yn gwneud gwaith gwych. Mae hyna yn ardderchog. Falle lle 'da ni'n mynd rwan. Mae hon yn goridor hardd ofnadwy yn Brif Adeilad y Celfyddydau a fan hyn mae ein maes arddangos ni a hefyd lle mae na darianau yn dangos cyfraniadau dros y blynyddoedd gan bobl lleol ac reit yn y pen draw, mae na gasgliad porslen rhoddwyd i'r brifysgol gan Dr Owen Pritchard.
1:30
Nesaf, mae gen i ddau bortread i ddangos i chdi. Portreadau o alumni nodedig a gomisiynwyd gan y Brifysgol yn 2022. Wel y portread cyntaf i gael ei ddadorchuddio ydi portread o Syr Robert Edwards oedd yn arloeswr mewn meddygaeth atgenhedlu aeth ymlaen i ennill y Wobr Nobel am ei waith. Ddaru Syr Robert weithio ar IVF ac o ganlyniad i hynny, mae na dros hanner miliwn o fabanod yn cael ei geni heddiw wrth ddefnyddio'r dull yna. Ydw i'n iawn i ddweud oedd y babi cyntaf a anwyd drwy IVF yn fyfyriwr ym Mangor?
2:15
Wel, oedd! Louise Brown oedd ei henw hi a beth sydd yn wir wych ydi bod Syr Robert wedi cael mynd i'w phriodas hi yn 2004. O am lyfli!
A ydw i'n iawn i ddweud ein bod ni'n sefyll wrth y llun o Mary Sutherland gafodd ei wneud gan yr artist cyfoes, Meinir Mathias? Yndan, hon ydi yr ail bortread o Mary Sutherland ac oedd Mary yn fyfyriwr ym Mangor yn 1916. Y myfyriwr cyntaf yn y byd i raddio mewn coedwigaeth ac aeth Mary ymlaen i gael gyrfa gwych mewn coedwigaeth ym Mhrydain ac yn Seland Newydd hefyd.
2:57
Dwi'n siwr hi wedi bod yn anodd iawn i Mary yn 么l y dyddiau yna gan ei bod hi ddim hefo model r么l? Wel, nag oedd wir ond fe lwyddodd hi a mi wnaeth hi wneud pethau gwych. Roedd hi'n rhan o sefydlu Cymdeithas y coedwigwyr yn Seland Newydd a mae na goeden collwydden wedi cael ei blannu yn ei henw hi yn y goedwig Whakarewarewa yn Seland Newydd. A pwy sydd gennym ni yn fama? Mary Dilys Glynne, graddiodd hi o Fangor yn 1917 a wnaeth Mari ddarganfod dull adnabod mathau o gnydau sy'n gallu gwrthsefyll clefydau ffwngaidd.
3:37
Arweiniodd eu hymchwil at gynyddu cynnyrch amaethyddol. Wrth gwrs, oedd hyn yn ofnadwy o bwysig yn ystod yr Ail Ryfel Byd a dderbyniodd OBE am ei gwasanaeth i amaethyddiaeth. Mae hynny yn anhygoel ac roedd Meri hefyd yn fynyddwr brwd a dringodd nifer o fynyddoedd enwog yn yr Alpau yn ei amser hi oedd yr ail berson a'r ferch gyntaf i ddringo Mynydd Spenser yn Seland Newydd,
Diolch Si芒n. Yn sicr mae wedi bod yn ysbrydoliaeth clywed am y cyn fyfyrwyr llwyddiannus hyn o Brifysgol 欧美性爱片.
4:09
Mae gwaddol dal i ysbrydoli ni yma ym Mhrifysgol 欧美性爱片 heddiw. Ymunwch 芒 ni yn y ffilm nesaf i ddarganfod mwy am hanes y merched wedi graddio yma ym Mhrifysgol 欧美性爱片.